Na een kortstondige vriendschap in Berlijn, wilden LJ de Brouwer en Jeanne Verwee met elkaar in contact blijven. Ze begonnen een vertaalcorrespondentie rond een ‘onvertaalbaar’ gedicht van de Zwitserse schrijver Eugen Gomringer. Elke zondag stuurden ze elkaar een nieuwe vertaling, waarin ze op de een of andere manier duidelijk maakten wat hen op dat moment bezighield en op elkaar reageerden. De beperkingen van de brontekst en van hun vertaalplanning was een ideale manier om de vriendschap gaande te houden, aangezien er altijd een opdracht was waartoe ze zich moesten verhouden. Ze zien vertaling als een creatieve bezigheid die het midden houdt tussen herhaling en verrassing, weerwerk en gehoorzaamheid.

De vertalingen zijn ook een soort eerbetoon aan Gomringer geworden, die op 21 augustus 2025 stierf, 3 dagen voor hun eerste mail.

De samenwerking tussen LJ en Jeanne leidde tot het ontstaan van het vertaalcollectief Benjamin Benjamin Benjamin (BBB). Ze sturen nog steeds elke zondag mails. Op dit moment vertalen ze een Duitse vertaling van Guido Gezelle door Ferdinand Wippermann terug naar het Nederlands. Ze zijn een collectief met een open bottom. Naast LJ en Jeanne telt BBB nog 4 leden: Jeff Aendenboom, Emma Ydiers, Wietse Leenders en Helen Weeres.

Deze tekst kwam tot stand in het kader van een residentieproject van het Vlaams-Nederlands Huis deBuren (www.deburen.eu) in samenwerking met de stichting Biermans-Lapôtre. In het bijzonder danken we Marianne Hommersom.

from: Eugen Gomringer

Gesamtwerk. Band I “Vom Rand nach Innen“. Konstellationen 1951-1995

kein fehler im system (3)

kein system im fehler
kein system mir fehle
keiner fehl im system
keim in systemfehler
sein kystem im fehler
ein fehkler im system
seine kehl im fyrsten
ein symfehler im sekt
kein symmet is fehler
sey festh kleinr mime

from: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
to: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com
date: Aug 24, 2025, 2:16 PM
subject: überhaupt kein fehler im system, wirklich


ER ZIT GEEN FOUT IN HET SYSTEEM

- hier volgt dan toch het derde deel

en geen systeem zit in de fout
en geen systeem ontbreekt nu mij
niemánd ontbreekt in mijn systeem
een kiem zit in de systeemfout
een cyste² groeit in zijn gefout
een fougt daar in dat systeemdings
zijn keel³ die leeft daar in de vorst
een symfout ín de schuimwijn zit
geen sym en trie bestaat met fout
hou vol jij klein ondeugend³ ding


² ik wilde eindeloos aan mijn vertaling werken deze week, maar er groeide een cyste op in mijn systeem, namelijk op mijn amandelen, niet viervoetig en licht als mijn verzen, maar witte punten met straffe keelpijn. mijn dokter die ook mijn zus is, droeg me op me acht paracetamol en drie ibu per dag te nemen en dat was te ambitieus, maar zoals je ziet zijn mijn verzen er wel zweverig en zangerig van geworden


³ het thema keel was heel herkenbaar en het zou dus kunnen dat mijn vertaling minder objectief en meer autofictie geworden is, ik had vorige week twee lullen diep in mijn keel en een van die lullen stuurde me nu dat ie gonorree heeft, dus misschien is dat wel de vorst van dit gedicht, wie weet, morgen testen


³ laat me weten of Marianne akkoord gaat met het plan, dan leg ik de datum vast. jij stuurt dan volgende week, toch? als je mijn vertaling luid voorleest dan merk je dat het ritme heel eentonig is, maar als je het volhoudt dan wordt het ook wel weer leuk, geen sym en trie bestaat met fout, ik weet het, maar een gedicht zonder fouten is ook niet zo plezant he, ik las deze week ergens iets over hoe dichters nadat ze van vaste versvormen zijn afgestapt steeds weer hun eigen regels moeten maken, omdat het zonder regels ook niet zo plezant is als altijd gedacht, want wat moet je dan overtreden?

from: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com
to: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
date: Aug 24, 2025, 9:43 PM
subject: überhaupt geen fout int systeem, echt

geen fout int systeem (3)
geen systeem int fout
een gut syste mi not fe
genen fee imt syst          (out)
systeemfouten gietn
in tyn so feu tegsteem
een symfeest int gout
o neeee my f nuttig sst
u (myn) toegiften stees
geen symtet is ne fout
geeft ni se myn stoute

from: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com
to: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
date: Aug 24, 2025, 9:45 PM
subject: überhaupt geen fout int systeem, echt

fo u: m negee_t          (einsstty)
my nog          (eeeefinsstttu)
geen info ut t systeem…
ost = egt een fuyne mist
nu gent… oei          (eefmsstty)

from: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
to: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com
date: Aug 31, 2025, 9:05 PM
subject: die sprache verschwindet unter der schrift. die schriftzeichen bleiben einen augenblick wie petrifizierte gerüste, doch nur solange sie nicht beansprucht werden. das ‘m’ wird nie wieder ‘wasser’, aber ist auch plötzlich nicht mehr das ei


ndeutig handhabbare ‘m’ mit seiner festen stellung im lautsystem. je nachdem, was ihm auf dem weg zu einer neuen textur [spiegelei? roerei?], nämlich der ‘zwischenräume’, zustößt, flimmert es in einer bedeutsamkeit, die durch nichts anderes als es selbst an der gegenwärtigen stelle wiederzugeben ist: es ist jetzt zeichen und mitteilung zugleich.

GEEN FOUT IN HET SYSTEEM
drie (versie: gonorreenegatief)

geen systeem in het fout
geen systeem tinhet fou [ik was]
geenen fou tin het systeem [deze week]
geem in systeemfout [in de]
seen gysteem inhet fout [stabi en]
een fougt in het systeem [dacht, zou]
seene gout in het fysten [tof zijn]
een symfout in het segl [mocht, jeanne]
sey foslu gteen minhete [hier zijn]

from: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com
to: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
date: Sep 7, 2025, 9:23 PM
subject: ik denk ook zo’n dingen, als ik tegen je nonkel praat bv. over mijn G kan ik nog niet veel zeggen. het is alweer te druk.

from: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
to: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com
date: Sep 14, 2025, 7:16 PM
subject: lichte koorts terwijl ik dit schreef


weet ge jeanne, met de ai werkt het niet zo goed, heb het met twee (chatgpt en claude) geprobeerd, mijn prompt was: ‘strikt anagrammatisch met zoveel mogelijk betekenis’ en dan zag ik het resultaat en eerst geloofde ik het en dacht, wauw goe gedaan, maar dan keek ik nog eens en zag een w, en dan dacht ik, maar allez, der zit toch geen w in geen fout in systeem (ja ik was de het vergeten, maar heb het nogal laat gezien en kon niet meer terug) en we weten dat de m niet meteen weer water gaat worden, maar wat met w?, ik bleef zeggen, nee strikte anagrammen en ze bleven liegen dat ze strikte anagrammen maakten en dan ben ik als mijn gratis capaciteit op was van het voorbeeld van de ai verder beginnen spelen (met een analoge techniek om het anagrammatisch te houden (streepjes)) en ik was helemaal nog niet klaar, maar ben nu toch weer ziek geworden en ik heb geen speelenergie meer (mijn immuunsysteem zou het nu toch al gewoon kunnen zijn dat ik met veel mensen kus, na ja, misschien zit er een fehler in), ok, sorry, ik was dus aan het spelen en plots begon alles nogal wachtebeeks te klinken en daar had ik dan wel veel plezier in. en dus dit:

GEEN SYSTEEM IN FOUT
drei
miste gy een sfoute
tfeest moe nig eun ys
goey snee fittu mens
notie my fugens este
symfonie netu geste
tons este giene fuym
stem geen foutie yn
gent moestnie sufye
em ist foe neutens - gy
sy mnu e snottige fee

Er is ook een audiodeel bij deze week. zie aanhang. mocht ge duitsland missen, kunt ge ook deutschlandfunk op de achtergrond horen, dana is aan het koken, gent was hier mega in het nieuws deze week en jullie zijn daar allemaal antisemieten volgens de rechtse kranten.

tot mijn schande heb ik het citaat uit herzzero nog niet nagekeken. doe ik nog. beloofd.

liefs,

lj

One attachment: New Recording 5.m4a

from: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com
to: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
date: Sep 21, 2025, 11:31 PM
subject: een spel zeg jij

lj,

corresponderen via de vertaling is moeilijk. mijn vertaalstrategie leidt dikwijls tot betekenissen waar ik niet akkoord mee ben. zo wilde de vertaling vorige week beweren dat jij wel positief was getest op gonorrhea. daar moest ik ingrijpen.

geïnspireerd door uw ai-geschichte heb ik deze week met deepl translate samengewerkt en de duitse tekst naar elke mogelijke taal vertaald (arabisch –> vietnamees) vooraleer ik bij het nederlands kwam. ik dacht dat dat grappige, toevallige betekenissen zou genereren. het resultaat was teleurstellend, en tegelijkertijd ben ik dankbaar dat deepl zo ostentatief conservatieve, eentalige, vertaalbare tekst produceert:

Systeem foutloos (3)
Systeem foutloos.
Systeem niet beschikbaar.
Systeem foutloos.
Systeem foutloos.
Systeemfout opgetreden.
Systeemfout.
Voorste gedeelte.
Systeemfout.
Geen symmetrische fout.
Behoud stabiliteit.

opnieuw betwijfelt de vertaling of jij wel negatief bent getest op gonorrhea. en ze heeft bezwaar tegen je bedrijvige seksleven.

als een vorm van verweer heb ik de methode van het gedicht willen toepassen op de deepl vertaling. ik ben moe (opnieuw of nog steeds) en de tekst getuigt ervan:

meest futlooos Sy (3)
lof u meeSst . oy sot
seih baSay. niet kt sec brem
tseem Sy ou. of ostl
yo stur Stef gept me d. nee o
umf. et Sy te so
gteeldee otsVoer.
. feSt u my soet
Geen rot sieehct. my sumf
t stilt. duh Boeie bai

ik vind deze tekst nog steeds saai. en ook geen vertaling meer.

daarna heb ik het over een andere boeg gegooid en samengewerkt met word spelling check, die tenminste wel nog ruimte laat voor woordbotsing:

keien feller imp system
drie

keien system imp feller
keien system mier felle
kiener fel imp system
kiem in systeembeheer
sein kieste imp feller
eind felser imp system
Seine kohl imp fierste
eind sjofeler imp sekt
keien smet is feller
sexy feest klein mime

deze vertaling is voor mij trouw genoeg aan iets.

ik mis het leven dat ik in berlijn had, ja echt (maar dat mag ik niet teveel zeggen of ze vinden mij een snob) - de islamofobie en migrationsfeindlichkeit van de duitse media mis ik niet.

nu ik toch zoveel zit te schrijven: heeft marianne u al gecontacteerd?

liefs,

uw snottige fee

from: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
to: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com
date: Sep 28, 2025, 12:31 PM
subject: Herzzero


jeanne
ik zit op de trein van parijs naar perpignan. naast me vliegen franse heuvels voorbij. ik open herzzero voor het eerst en lees dit in het voorwoord:

es wird empfohlen, mit bleistift, kugelschreiber und filzstift zu lesen. mit dem bleistitft streicht man die stellen an, die zusammengehören, auch wenn sie weit auseinander oder in verschiedenen spalten stehen. mit dem kugelschreiber korrigiert man, was korrekturbedürftig erscheint, ergänzt was einem zur ergänzung einfällt, nicht nur die anführungszeichen an stellen, wo man jemanden sprechen hört, sondern auch wörter, satzteile, redensarten, sprichwörter, zitate (auch selbstgemachte, vom himmel gefallene, denkbare, sagbare). der filzstift macht unleserlich, was überflüssig erscheint. bedenken sie dabei, dass seine schwarzen würmer zum text gehören werden.

ik heb het boek uit de stabi. het moet er al minstens vijftig jaar liggen (de oudste stempel is van 1972), maar nog niemand heeft de instructies van het voorwoord gevolgd. enkel op de titelpagina heeft iemand met een potlood een streep tussen franz en mon getekend, zou ook een uitschuiver kunnen zijn. ik staar naar de pagina. mijn pen, potlood en viltstift liggen voor me. ik durf niet. wat is juist in deze situatie? een onoplosbaar moreel dilemma. als ik begin te tekenen, neem ik de vrijheid weg van de volgende om erin te beginnen tekenen, maar de auteur wil dat ik het doe en ik zie een koe plassen en de trein rijdt verder en de zon schijnt en vanavond duik ik misschien in de zee. gelukkig heb ik ook mijn gele reclamboekje met de konkrete poesieanthologie bij en ik besluit dan maar mijn pen, potlood en viltstift te gebruiken om een ‘vertaling’ van ons gedicht te maken. In bijlage het resultaat. Ik heb op dit moment geen apparaat bij om een foto te maken waarbij je ook mijn aanpassingen kunt lezen, maar die komt dan later als ik ergens een betere camera kan bemachtigen.

lj

from: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
to: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com date: Sep 28, 2025, 9:07 PM
subject: Hoop dat het leesbaar is hihi

from: Jeanne Verwee jeanne.verwee22@gmail.com to: LJ De Brouwer ljdebrouwer@outlook.com
date: Oct 5, 2025, 8:53 PM
subject: Re: er king fruiteen de somer ein ket peredijs

lj, mijn geliefde spelpartner,

ke ni fe hl re mi sy st me
ke ke ke ke ke ke ke ke ke
ke fe fe fe fe fe fe fe fe
fe fe re re re re re re re
re re re me me me me me me
me me me me mi mi mi mi mi
mi mi mi mi mi ni ni ni ni
ni ni ni ni ni ni ly ly ly
ly ly ly ly ly ly ly ssss
sssssssssssssssshh
hhhhhhhhtttttttttt

belangrijk: met audio deze keer!

ik ben nu aan zee – zodat ik goed kan slepen en spelen. ik ben de enige
persoon in het appartementsgebouw, maar vanachter op het balkon is er
een duivennest. ben jij al terug in berlijn?

marianne belde me gisteren – ze wil weten wat we precies gaan doen – gaan wij eens videochatten deze week?

lieve groetjes,
jeanne

One attachment: jeanne - ke ni fe hl re mi sy st me.aac